Insights & Stories

ABP Majha वर प्रसिद्ध झालेली माढा, Solapur येथील बातमी मन हेलावून टाकणारी आहे. चौथीत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्याने परीक्षेत कमी गुण मिळाल्याच्या नैराश्यातून टोकाचं पाऊल उचलल्याची घटना समोर आली. इतक्या लहान वयात एका मुलाला अपयश इतकं असह्य का वाटलं, हा प्रश्न आपल्यासमोर उभा राहतो.

आजच्या डिजिटल युगात ऑनलाइन शिक्षण हे मुलांच्या आयुष्यातील महत्त्वाचा भाग बनले आहे. कोरोना महामारीनंतर शाळा, क्लासेस आणि शिक्षण व्यवस्थेत प्रचंड बदल घडले. मोबाईल, संगणक व इंटरनेटमुळे मुलं घरबसल्या शिक्षण घेत आहेत. 👉 पण या बदलासोबतच पालकांच्या नव्या जबाबदाऱ्या सुरू झाल्या आहेत –

आजच्या डिजिटल युगात मोबाईल, टॅबलेट, संगणक व गॅजेट्स हे आपल्या जीवनाचा अविभाज्य भाग झाले आहेत. संवाद, शिक्षण, कामकाज आणि मनोरंजनासाठी गॅजेट्स महत्त्वाचे असले तरी त्यांचा अतिरेक नातेसंबंध, मानसिक आरोग्य आणि जीवनशैलीवर विपरीत परिणाम करतो. विशेषतः पालकांनी गॅजेट फ्री राहण्याची सवय लावणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. कारण मुलं नेहमी पालकांचे वर्तन अनुकरण करतात. पालक स्वतः संयमित वापर करतील, तर मुलंही डिजिटल संतुलन राखायला शिकतात.

पालकत्वातील सर्वात महत्त्वाचा घटक म्हणजे संवाद. परंतु संवाद फक्त बोलण्यात नाही तर ऐकण्यातही दडलेला असतो. मुलं जेव्हा आपले विचार, भावना किंवा अनुभव सांगतात, तेव्हा पालकांनी लक्षपूर्वक ऐकणे, न तोडता ऐकणे आणि न टीकता ऐकणे हेच त्यांच्या आत्मविश्वासासाठी व भावनिक विकासासाठी अनमोल ठरते.

पालकत्व आणि शिक्षण प्रक्रियेत मुलांच्या चुका, हट्टीपणा किंवा गैरवर्तन हाताळताना दोन मार्ग सर्वांसमोर येतात – शिक्षा की समुपदेशन? परंपरेने शिक्षा ही शिस्तीचे साधन मानली गेली असली तरी मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून समुपदेशन अधिक परिणामकारक ठरते.

पालकत्व म्हणजे केवळ शिस्त लावणे किंवा जबाबदाऱ्या पार पाडणे नव्हे, तर मुलांशी मित्रत्वाचे नाते बांधणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. आजच्या युगात मुलं अनेक बाह्य प्रभावांना सामोरे जातात. जर पालक-मुलांचं नातं केवळ भीतीवर किंवा अधिकारावर आधारलेलं असेल, तर मुलं मनातील भावना दाबून टाकतात. पण जर ते नातं विश्वास, संवाद आणि आपुलकीवर आधारलेलं असेल, तर मुलं सहजपणे पालकांशी मनमोकळं बोलतात.

पालकत्व म्हणजे केवळ प्रेम, काळजी आणि मुलांच्या मागण्या पूर्ण करणे नव्हे, तर त्यांना शिस्त, स्वनियंत्रण आणि योग्य निर्णयक्षमता शिकवणे देखील आहे. या प्रक्रियेत अनेकदा पालकांना मुलांना "नाही" म्हणावे लागते. मात्र, हा शब्द कसा वापरला जातो यावर मुलांच्या भावनिक व मानसिक विकासाचा परिणाम होतो.

किशोरावस्था हा मुलांच्या आयुष्यातील सर्वात गुंतागुंतीचा टप्पा आहे. शारीरिक बदल, भावनिक चढ-उतार आणि समाजाशी जुळवून घेण्याची धडपड या सर्व गोष्टींमुळे या काळात मुलं संवेदनशील होतात. अशा वेळी पालकांचा संवाद हा त्यांच्या भावनिक विकासासाठी, आत्मविश्वासासाठी आणि योग्य दिशादर्शनासाठी सर्वात महत्त्वाचा ठरतो.

पालकांचे मानसिक आरोग्य व त्याचा मुलांवर परिणाम आजच्या धावपळीच्या युगात मानसिक आरोग्य ही मोठी चिंता बनली आहे. कामाचा ताण, आर्थिक जबाबदाऱ्या आणि सामाजिक दबावामुळे पालक अनेकदा मानसिक अस्वस्थतेचा सामना करतात. ही अस्वस्थता केवळ त्यांच्या जीवनावरच नाही तर मुलांच्या भावनिक आणि सामाजिक विकासावर थेट परिणाम करते.